Bu yazının kapağındaki fotoğraf 1983'te çekildi. Köseköy'de — bugün Kartepe ilçesine bağlı — kendi mobilya atölyemiz Yüksel Möble'nin önünde, kereste istifinin üzerinde oturuyorum. Camın ardında görünen tezgâhlar hâlâ aklımda.

O günden bugüne malzemeler değişti, makineler değişti, müşterinin beklentisi değişti. Değişmeyen tek şey şu: bir mutfak dolabının kaç yıl dayanacağını, dışarıdan görünen hiçbir şey belirlemiyor. Aşağıdakiler kırk yılda öğrendiklerimin, satın alma kararı verirken işinize yarayacak kısmı.

1. Gövde malzemesi kapaktan daha önemlidir

Mutfak seçerken konuşulan hep kapaktır: lake mi olsun, akrilik mi, membran mı. Oysa kapak değiştirilebilir bir parçadır — gövde değiştirilemez. Dolabı sökmeden gövdeyi yenileyemezsiniz.

Mutfakta gövde için kritik kavram suya dayanımdır. Standart yonga levha (suntalam) nem aldığında geri dönüşü olmayan biçimde şişer; özellikle evyenin altındaki modülde bu neredeyse kaçınılmazdır. Bu yüzden evye altı ve bulaşık makinesi komşuluğundaki modüllerde nem bariyerli (yeşil) levha kullanılmasını şart koşuyoruz. Fark, tüm mutfağın maliyetinde küçük bir kalemdir; sonucu ise dolabın ömrünü belirler.

İkinci nokta gövde kalınlığı: 18 mm ile 16 mm arasındaki 2 milimetrelik fark, uzun raflarda birkaç yıl içinde gözle görülür bir sarkma farkı yaratır. 80 cm'yi geçen raflarda 18 mm dışına çıkmıyoruz.

2. Kenar bandı, dolabın en çok ihmal edilen parçası

Levhanın kesilen kenarı açıkta kaldığı sürece nem emer. Kenar bandı bunu engelleyen ince şerittir ve ucuz üretimde ilk kısılan yerdir.

Piyasada 0,4 mm ve 2 mm bant yaygındır. 0,4 mm daha zariftir ama darbeye ve neme karşı zayıftır; süpürgelik hizasında ve evye çevresinde birkaç yıl içinde kalkmaya başlar. Islanma ihtimali olan her yüzeyde 2 mm PVC bant tercih ediyoruz. Bir dolabın on yıl sonra "yorgun" görünmesinin en yaygın sebebi kalkmış kenar bantlarıdır — kapak değil.

3. Mekanizma, on yıl sonra fark eden kalemdir

Menteşe ve ray, mutfağın günde onlarca kez hareket eden tek parçasıdır. Yeni takıldığında ucuz mekanizma ile kaliteli mekanizma arasında hissedilir bir fark yoktur; fark beş bin açılış sonra ortaya çıkar.

Bizim pratikte gördüğümüz tablo şu: yerli standart frenli menteşeler 3–5 yıl içinde ayar kaçırmaya, kapaklar hafifçe eğrilmeye başlar. Blum, Hettich gibi markaların frenli sistemleri on yıl sonra bile ilk günkü kapanışı verir. Aradaki maliyet farkı, tüm mutfak bütçesinin küçük bir yüzdesidir.

Özellikle çekmecelerde bu fark daha da belirgindir: tam açılımlı, yükü tabandan taşıyan çekmece sistemleri, yandan raylı ucuz sistemlere göre hem daha fazla yük taşır hem de zamanla sarkmaz.

4. Masif ahşap her yerde doğru tercih değildir

"Masif" kelimesi çoğu zaman kaliteyle eş anlamlı kullanılıyor. Marangoz gözüyle bu doğru değil. Masif ahşap çalışır — nem ve sıcaklıkla genişler, daralır. Bu, bir yemek masasında sorun değildir, hatta güzeldir. Ama mutfak gibi nem ve ısı değişiminin sert olduğu bir ortamda geniş bir masif kapak, birkaç mevsim içinde hafifçe burulabilir.

Bu yüzden mutfakta masifi çerçeve-göbek (kasetli) yapıda kullanırız: çerçeve masif, göbek oynamayan bir malzeme olur; ahşabın hareketi bu yapıda sorun çıkarmaz. Düz, geniş yüzeylerde ise iyi bir MDF üzerine kaplama, masiften daha kararlı bir sonuç verir. MDF'yi "ucuz alternatif" değil, doğru yerde teknik olarak üstün malzeme olarak görüyoruz.

5. Ölçü ne zaman alınır?

Atölye pratiğinde en pahalı hata bu başlıktadır. Dolap ölçüsü kırım, sıva ve şap işi bittikten sonra, duvarların son hâli üzerinden alınır. Kırım öncesi alınan ölçüye göre üretim yapılırsa 1–3 cm sapma sıradan bir sonuçtur — ve bu sapma, üretilmiş bir dolapta telafi edilemez.

Eski yapı stokunda bir konu daha var: duvarlar çoğu zaman gönyesinde değildir. Köşe 90 derece değilse, hazır modül dolap oturmaz; ya arada boşluk kalır ya da tezgâh duvara yaslanmaz. Özel ölçü üretimin asıl anlamı budur — estetik bir tercih değil, teknik bir zorunluluktur.

Peki bunlar bütçeyi nasıl etkiliyor?

Yukarıdaki tercihlerin hepsi maliyeti artırır, ama beklenenden az: nem bariyerli gövde, 2 mm bant ve kaliteli mekanizmanın toplam etkisi genelde mutfak bütçesinin küçük bir kısmıdır. Buna karşılık dolabın kullanım ömrünü belirgin biçimde uzatır.

Güncel metretül fiyatlarını ve hangi kalemin bütçeyi ne kadar etkilediğini fiyatlar sayfamızda açıkça yayınlıyoruz.

Kırk yıl sonra aynı bölgede

Yüksel Möble'nin kepenkleri kapandı, ama iş bitmedi. Bugün Kocaeli Mutfak Banyo Tadilat olarak aynı aileyiz: bir mimar, bir iç mimar ve bir marangoz. Özel ölçü üretimi hâlâ kendi kontrolümüzde yapıyoruz, taşerona vermiyoruz — çünkü yukarıda anlattığım kararların hiçbiri fiyat listesinde görünmez, ancak işi yapan bilir.

Köseköy ve Kartepe'de hâlâ çalışıyoruz. Köseköy'deki işlerimize ve hikâyemize göz atabilirsiniz.

#özel ölçü mutfak

Yüksel Möble'den Bugüne: Bir Marangoz Atölyesinde 40 Yılda Öğrenilenler